Search

የሚያዝበት በቂ ገንዘብ ሳይኖረዉ ቼክ መፃፍ የሚያስከትለዉ የህግ ተጠያቂነት



በቼክ አጭበርብሮ ተያዘ፤ ደረቅ ቼክ ፃፈ እየተባለ ሲነገር ብዙ ጊዜ ይሰማል፤ ለመሆኑ አንድ ሰዉ በራሱ ስም ከባንክ ባወጣዉ ቼክ እራሱ ፅፎ እና ራሱ ፈርሞ የማጭበርበር ወንጀል የሚፈፅመዉ እንዴት ነዉ? በቂ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ መፃፍ ከህግ አንፃር የሚያስጠይቅበት አግባብ ምን ይመስላል? የሚሉ ሀሳቦችን እስቲ በጥቂቱ እንመልከት፡፡ 
እንግዲህ ቼክ ሲባል በባንክ ተቀማጭ ገንዘብ ያለዉ ሰዉ ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ገንዘብ እንዲከፈል ትእዛዝ ለባንክ የሚያቀርብበት ሰነድ ማለት ሲሆን፤ በዚህ መነሻነትም ግለሰቡ በቼክ ለመጠቀም በቅድሚያ በባንክ የተቀመጠ ሊያዝበት የሚያስችለው በቂ የሆነ ገንዘብ በአካዉንቱ ዉስጥ ሊኖረዉ ይገባል ማለት ነው፡፡ በመሆኑም ግለሰቡ በቼክ እንዲከፈል የሚያዘዉ ገንዘብ በባንክ ከተቀመጠው አጠቃላይ ሂሳቡ የማይበልጥ ወይም በግሉ ካለዉ ከተቀመጠ ገንዘብ ጋር እኩል ሊሆን ይገባል፡፡ ነገር ግን ይህሳይሆን ቀርቶ በቂ ገንዘብ እንደሌለዉ እያወቀ ቼክ ፅፎ መስጠት በህግ የሚያስጠይቅ ወንጀል ይሆናል ማለት ነዉ፡፡


ቼክ ባንክ እንዲከፍል ትእዛዝ የሚሰጥበት ሰነድ እንደመሆኑ የእራሱ የሆነ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ ሳይኖረዉ ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ መስጠት በወንጀል ተጠያቂ እንደሚያደርግ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ የወንጀል ህግ አንቀፅ 693 (1)ላይ "ማንም ሰው ቼክ በሚያወጣበት ወይም ቼኩ ለባንክ በሚቀርብበት ጊዜ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ አለመኖሩን እያወቀ ቼክ ያወጣ ወይም የሰጠ እንደሆነ በቀላል እስራት ወይም እንደነገሩ ክብደት ከ10 አመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት እና መቀጮ ይቀጣል” በሚል ይደነግጋል እንዲሁም በዚሁ አንቀፅ ቁጥር (2) መሰረት ደግሞ አድራጎቱ የተፈፀመዉ በቸልተኛነት እንደሆነ በመቀጮ ወይም ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ያስቀጣል" በሚል የሚያስከትለዉን የህግ ተጠያቂነት ያብራራዋል፡፡


አንዳንድ ጊዜ ሰዎች የሚፈልጉትን ነገር ለማግኘት በጊዜዉ ገንዘብ በእጃቸዉ ላይ ስለሌላቸዉ ብቻ ወይም እንደ ጥሩ አማራጭ በመዉሰድ ቼክ ፅፈዉ እንደዋስትና የሚያሲዙበት ሁኔታ አለ፤ ከህግ አንፃር ግን ቼኩ በማስያዣነት የተሰጠ መሆኑን የቼኩ ባለቤት እና ቼኩ የተፃፈለት ግለሰብ የሚያዉቁ መሆኑ ግንዛቤዉ ስላላቸዉ የማታለል ወንጀል ተፈፅሟል ለማለት ባይቻልም እንኳን፤ ተከሳሹ ጥፋተኛ ለመሆኑ የሚያዝበት ገንዘብ አለመኖሩን ወይም ተቀማጭ ያደረገዉ ገንዘብ ማለቁን እያወቀ፤ ወይም ቼኩ ለክፍያ ባንክ በሚቀርብበት ጊዜ በቂ ገንዘብ አለመኖሩን እያወቀ ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ በመስጠቱ በወንጀል ህጉ ተጠያቂ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡


በአጠቃላይ የወንጀል ህጉ በቼክ አማካኝነት የሚታለል ሰው እንዳይኖር ለመጠበቅ ወይም ለማድረግ የተዘጋጀ መሆኑን በመገንዘብ ጥቅም ለማግኘትም ይሁን ባንክ ያለዉን ቀሪ ገንዘብ ምን ያህል መሆኑን ሳያረጋግጡ አሊያም በቸልተኝነት ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ መስጠት ዞሮ ዞሮ ከተጠያቂነት የሚያድን አለመሆኑን በመገንዘብ እንደዚህ አይነት ተግባራትን የሚፈጽሙ አካላት ቼክ ከመጻፋቸው በፊት በቂ ገንዘብ እንዳላቸው በማረጋገጥ እራሳቸውን ከወንጀል አድራጊነት ቢከላከሉ መልካም ነው፡፡